صدای خط خوردن مشق

کتابی مفصل در شناخت بیشتر هوشنگ مرادی کرمانی

خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)- سلاجقه در این کتاب علاوه بر بررسی ساختار و تأویل آثار نویسنده «قصه‌های مجید» سعی کرده وجوه جهان‌بینی این نویسنده و همچنین چگونگی استفاده از زبان توسط او را مورد ارزیابی و تحقیق قرار دهد.

به تعبیری می‌توان این کتاب را کامل‌ترین کتاب درباره شخصیت و آثار مرادی کرمانی تاکنون دانست چون خواننده با مرور ضمنی این کار با چارچوب‌های ذهنی نویسنده‌ای آشنا می‌شود که یکی از محبوب‌ترین‌ها در ایران است.
ادامه

نمایشگاه گلدان راگا

گپ‌وگفت درباره‌ی «بوف کور» صادق هدایت

گپ‌وگفت درباره‌ی «بوف کور»، اثر صادق هدایت
در حاشیه‌ی نمایشگاه آثار نقاشی محمدعلی سجادی از آثار صادق هدایت با عنوان «گلدان راگا»

سخنرانان: دکتر پروین سلاجقه و دکتر ابوالقاسم اسماعیل‌پور
تهران – گالری شمس – ۱۶مهرماه ۱۳۹۵

بیانیه هیأت داوران و دبیر جایزه شعر شاملو اعلام شد

هیأت داوران نخستین دوره جایزه شعر احمد شاملو در بیانیه‌ای توضیح داد که تلاش کرده است با احترام به تنوع گرایش‌های ادبی و دیدگاه‌های مستقل داوران، بهترین‌ شعرهای سال۹۳ انتخاب شوند. در بیانیه هیأت داوران نخستین دوره جایزه شعر احمد شاملو آمده: «هیأت داوران کوشیده است با الهام از شعر و شخصیت چندوجهی شاملو، با نگاهی همه‌جانبه به بررسی و داوری کارنامه شعر فارسی در سال۱۳۹۳ بپردازد. ما اذعان داریم که نه این داوری و نه هیچ داوری دیگری را درباره آثار هنری و به‌ویژه شعر، نمی‌توان قطعی و بلامنازع تلقی کرد. با این حال ما کوشیده‌ایم با توجه به تنوع گرایش‌های ادبی در شعر امروز فارسی و با احترام‌گذاشتن به دیدگاه‌های مستقل هریک از داوران، برترین کتاب‌های شعر منتشرشده در سال۹۳ را به جامعه ادبی ایران معرفی کنیم».
ادامه

فردا

با این واژه‌هایی که بر تنور ورق‌های این دفتر
وا می‌روند،
فردا بر هر مزاری،
نام شاعری است
و در این میان،
تنها، نام من است،
که بی‌مزار می‌ماند…

? از مجموعه شعر «زنی دور، از خاورمیانه‌ای نزدیک»

حیرت و حیرانی و وهم دربرابر آینه

به جر‌أت می‌توان گفت کمتر شاعری است که مانند «بیدل» در قطع پیوندهای شعر خود از دنیای واقعی و قراردادی، کوشیده باشد. گسستگی جهان شعر او از عالم واقع، به حدی است که امکان ورود مخاطب واقعیت‌اندیش را به این فضای «فراواقعی» یکسره از بین می‌برد. به عبارت دیگر، شعر «بیدل» از بالاترین قلمرو «زبان» یعنی قلمرو دلالت‌های محض شاعرانه آغاز می‌شود و محدوده‌ی سفر آن نیز در همان محور است. به گونه‌ای که به نظر می‌رسد از همان آغاز، مرزهای قراردادی زبان را درنوردیده و فقط در حباب شفاف دلالت‌های مجازی، تنفس می‌کند. دلالت مجاز در شعر «بیدل»، دلالتی از نوع مجازهای مرسل (metanymy) نیست که با دخل و تصرف در زبان قراردادی، آن را به سمت زبانی نسبتا ادبی سوق دهند و سپس به آسانی قابل تفسیر باشند. این دلالت، حتی دلالت صرف مجاز برتر، استعاره (metaphore) نیز، نیست که با علاقه‌ی مشابهت، تصویرهای شعر وی را در ژرف‌ساخت خویش به جهان واقع پیوند می‌دهند. بیشترین بخش دلالت مجاز در شعر بیدل، دلالتی از نوع «مجازهای برترین» است. یعنی مجازهایی با دلالت‌های فراوان، جادویی و لغزنده که در نتیجه‌ی لغزش و حرکت مداوم آنها، فضای شعر او در هاله‌ای از سیالیت و ابهام هنری شاعرانه فرو رفته است و برای آن، جهانی جداگانه (individual) و ممتاز ساخته است. به همین دلیل، تنها راه مخاطب برای نزدیک شدن به آستانه‌ی شعر بیدل این است که ابزارهای قراردادی درک خود را کنار نهد و به بال‌های مجازی و استعاری جهان شعر مجهز شود، احساس خود را به سیالیت تصویرهای شعر او بسپارد و بی‌هیچ تلاشی برای پایین کشاندن این تصاویر به سطح جهان قراردادی، سعی کند در همان هوایی نفس بکشد که شعر او نفس می‌کشد، یعنی جهانی اثیری و ساخته شده از ترکیب دو عنصر «بی‌خودی» (متعلق به تجربه‌های ناب عارفانه) و عنصر «وهم» (که مولود جهان فراواقع است). چرا که عناصر شعر بیدل، عناصری نیستند که بتوان برای آنها دامنه‌ای محدود، بسته و تک‌معنایی (آن هم معنایی صریح)، در نظر گرفت و با یک نقل و انتقال ساده در روابط همنشینی (syntagmatic) و جانشینی (paradigmatic) کلام به معنای قطعی و ابدی آنها دست یافت. شعر بیدل، شعر معناهای معنانشدنی است. عناصر شعر بیدل و روند تبدیل شدن به شعر محض، از مرحله‌ی نقش‌مایه (motif) به در آمده و به نماد (symbol) رسیده‌اند و در بسیاری از موارد با خوانشی از نوع تجربه‌ی ژرف «یُدرک و لایوصف» به خوانش درمی‌آیند.

?از متن مقاله‌ی «حیرت و حیرانی و وهم در برابر آینه؛ فراواقعیت در شعر بیدل دهلوی» | نوشته‌ی دکتر پروين سلاجقه | منتشر شده در «کتاب ماه ادبیات و فلسفه» | مهر ۱۳۸۲

اينجا تاريخ است

شاعر مجموعه شعر «زنی دور از خاورمیانه‌ای نزدیک»، در این دفتر، رویکرد دوگانه‌ای به کوتاه‌نویسی و ساده‌نویسی و ساده‌ترسرودن دارد. این نظر را قبول دارید؟
منظورتان را از رویکرد دوگانه متوجه نمی‌شوم. ولی اگر به‌طورکلی ساده‌‌نویسی را در مقابل پیچیده‌نویسی به کار می‌برید، واقعیت این است که من سروده‌های این مجموعه را ساده نمی‌دانم. البته شاید به لحاظ فرم، ساده به نظر بیایند ولی به لحاظ کاربرد زبان یا کارکشیدن از گزاره‌ها و یا نقب‌زدن در سرنوشت بشر و راوی فردی و نوعی نه، منظورم عبور از سطح فردی روایت‌گری به سطوح انسانی آن است. البته در سروده‌های این دفتر، به‌نسبت شعرهای دفتر قبلی، «به مردن عادت نمی‌کنم»، تفاوت‌هایی وجود دارد در کوتاه‌ترشدن طول اشعار یا به قول شما ساده‌تر‌نویسی صوری. اما این مسئله مربوط به سرشت سروده‌های خود این دفتر است، نه قصد و تصمیم من. شاید همه این‌ها برمی‌گردد به نوع نگرش درباره ذات شعر، اینکه شعر تقلید و بازی‌های ساختگی نیست. منظورم این است که هیچ شاعری اول نمی‌رود کلاس شاعری ببیند و درس چگونه‌نوشتن یا براساس الگو یا نظریه خاصی را نوشتن ببیند و بعد بیاید شعر بسراید. شعر همه‌چیز را خودش با خودش می‌آورد. با هیئت و لباس خودش ظاهر می‌شود و بعد روی صفحه می‌نشیند.
ادامه

شماره ۴۱ مجله سینما و ادبیات

فرداگذرانی

شماره چهل‌ویکم مجله «سینما و ادبیات» ویژه لهستان و سینمای آندری وایدا منتشر شد. «ضد تارانتینو» مقاله‌ای از حسن حسینی است که در بیستمین سالگرد نمایش فیلم پالپ فیکشن در جشنواره کن، به نگارش درآمده است.
«سینمای ایران» در این شماره مجله به شخصیت‌های ماندگار سینمای ایران پرداخته و در میزگردی با عنوان از هملت تا حاج‌کاظم با حضور مهدی فخیم‌زاده، رضا کیانیان و فریبرز عرب‌نیا، مفصل به این موضوع پرداخته است.
ادامه

پروین سلاجقه

احترام به محیط زیست، تنها ناجی انسان

دویچه‌وله: خانم دکتر سلاجقه، در هر دو کتاب «قصه‌ی تالاب» و «بنفشه‌کوچولو»ی شما از طبیعت الهام گرفته شده. فکر می‌کنید، مطرح کردن طبیعت و اصولا محیط زیست در کتاب‌های کودکان چه تأثیری بر وجدان زیست‌محیطی بچه‌ها می‌گذارد؟
در این دو اثر من از ادبیات به عنوان یک ابزار استفاده کردم، تا بتوانم رابطه‌ی خیلی زنده‌ بین انسان و اجزا و عناصر طبیعت را نشان بدهم و به آن احترام بگذارم و این مسئله می‌تواند بر حس و وجدان کودکان برای درک این رابطه‌ی زنده و ارجمند تأثیرگذار باشد.
ادامه

بنفشه کوچولو

از صدف تالاب پرسیدم، باد به «بنفشه‌کوچولو» چه گفت؟

بسیاری با نام دکتر پروین سلاجقه، استاد دانشگاه در رشته‌ی ادبیات فارسی، از طریق کتاب‌هایی چون «امیرزاده‌ی کاشی‌ها» و «از این باغ شرقی» آشنا شده‌اند. اما قبل از آن کودکان و نوجوانان بودند که همراه با او در خشک شدن یک «تالاب بی‌حاصل» غم خوردند.

سال ۱۳۷۷ بود که نخستین نسخه‌های «قصه‌ی تالاب» بیرون آمد، کتابی که در همان سال توانست جایزه‌ی کتاب سال سازمان محیط زیست ایران را از آن خود کند. این کتاب که توسط انتشارات ویستار و با تصویرگری ژیلا هدائی به انتشار رسید، در همان نخستین چاپ خود به گفته‌ی نویسنده در ۵هزار جلد به فروش رفت و بعد از آن برای چاپ‌های بعدی آماده شد.
ادامه

بنفشه کوچولو

گفتگوی سایت ادبی «جن و پری» با پروین سلاجقه

خانوم سلاجقه، ما در نوروز امسال، در ویژه‌نامه‌ی سال نوی «جن و پری» شاهد بودیم که داستان کودکان «بنفشه کوچولو» نوشته‌ی شما به صورت اینترنتی منتشر شد. برای خود من که یک خواننده‌ی ادبیات هستم، این کار بدیع بود. من شما را بیشتر به عنوان یک منتقد ادبی می‌شناختم، نمی‌دانستم که کار کودک هم می‌کنید. می‌خواستم برای خواننده‌های وب‌سایت ما، از علاقه‌تان به ادبیات کودک و این که چرا به این شاخه از ادبیات کشیده شدید،‌ صحبت کنید.

برای خود من هم انتشار اینترنتی این کتاب در سایت ادبی «جن و پری» خوشحال کننده و جالب بود. چه از جنبه‌ی این که این کار کودکانه باشد یا نباشد. ولی واقعیت این است که من «بنفشه کوچولو» و متن‌های دیگری را که برای ادبیات کودک نوشته‌ام فقط متعلق به مخاطبین کودک نمی‌دانم. هرچند زبان و شیوه‌ی روایت یا برخی دیگر از عناصر داستانی در این آثار از حوزه‌ی ادبیات کودک انتخاب شده‌اند یا در سطوح اول ارتباط، مخاطبین کودک و نوجوانان را در نظر دارند اما به گروه سنی خاصی تعلق ندارند. به همین دلیل می‌توانم بگویم این کتاب‌ها با وجود این که از جهت زبان، فرم یا بخش‌هایی از محتوا ادبیات کودک به حساب می‌آیند، اما در عین حال فرامخاطب هستند و دغدغه‌های داستان‌نویسی و علاقه‌ی بیش از اندازه‌ی مرا به داستان‌نویسی به طور کلی نشان می‌دهند.
ادامه